Πώς επηρεάζουν οι εξορύξεις υδρογονανθράκων την ελληνική φύση

Εξορύξεις εναντίον φύσης: Η μεθοδολογία της έρευνας

Η μεθοδολογία της ελληνικής έρευνας βασίστηκε στην αντίστοιχη μεθοδολογία της παγκόσμιας έρευνας Fueling Ecocide (Αφύσικη Συνύπαρξη) στην οποία συμμετείχε το Reporters United και πραγματοποιήθηκε υπό τον συντονισμό του διεθνούς δικτύου EIC (European Investigative Collaborations). Τόσο η διεθνής όσο και η ελληνική έρευνα διερευνούν την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου σε προστατευόμενες περιοχές σε όλο τον κόσμο.

Πηγές δεδομένων

Τα γεωχωρικά δεδομένα για τις προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδας αντλήθηκαν από την Παγκόσμια Βάση Δεδομένων για τις Προστατευόμενες Περιοχές (WDPA), ένα κοινό έργο του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών και της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Σε αυτές προστέθηκε το γεωχωρικό αρχείο του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, όπως εγκρίθηκε από την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη τον Δεκέμβριο του 2025. Επιπλέον, προστέθηκε και το γεωχωρικό αρχείο των περιοχών ΙΜΜΑ (Περιοχές Σημαντικές για τα Θαλάσσια Θηλαστικά), όπως μας στάλθηκε κατόπιν επικοινωνίας από την IUCN.

Τα δεδομένα για τα οικόπεδα εξορύξεων υδρογονανθράκων ήταν πιο δύσκολο να βρεθούν, παρότι θεωρητικά αποτελούν δημόσια πληροφορία. Τα αρχικά όρια (γεωχωρικά δεδομένα) των οικοπέδων υπάρχουν στις υπογεγραμμένες συμβάσεις μεταξύ εταιρειών και Δημοσίου. Τα όρια αυτά, όμως, τροποποιούνται με την πάροδο των χρόνων και οι εταιρείες δεν έχουν υποχρέωση να δημοσιοποιούν τα τροποποιημένα όρια. Η αρμόδια αρχή που διαθέτει όλες τις τροποποιήσεις είναι η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ).

Επικοινωνήσαμε επανειλημμένα με την ΕΔΕΥΕΠ, ζητώντας να μας παραχωρήσουν τα γεωχωρικά αρχεία των οικοπέδων (δεδομένα φύσει και θέσει δημόσια), καθώς και επιπλέον πληροφορίες σχετικά με τις διαχειρίστριες εταιρείες και το καθεστώς μίσθωσής τους. Η ΕΔΕΥΕΠ αρνήθηκε να μας δώσει τα γεωχωρικά δεδομένα και αρκέστηκε να μας αποστείλει έναν χάρτη σε pdf -μορφή αρχείου που δεν περιέχει γεωχωρικά δεδομένα-, παραπέμποντάς μας σε έναν διαδικτυακό διαδραστικό χάρτη για τις υπόλοιπες πληροφορίες, ο οποίος όμως μέχρι και τον τελευταίο μήνα της έρευνας παρέμενε ελλιπώς ενημερωμένος. Παρά την άρνηση πρόσβασης στη δημόσια πληροφορία, η ομάδα δεδομένων του Reporters United κατάφερε να αποκτήσει τα γεωχωρικά αρχεία, αποσπώντας τα από τον διαδραστικό χάρτη της ΕΔΕΥΕΠ με υπολογιστικές μεθόδους. Η πληροφορίες που παρουσιάζουμε βασίζονται στα στοιχεία της ΕΔΕΥΕΠ (Μάιος 2026) και σε επιπλέον έρευνα ανοιχτών πηγών της ομάδας μας.

Υπολογίζοντας τις επικαλύψεις

Για να υπολογίσουμε τις επικαλύψεις, επιθέσαμε τα δύο επίπεδα δεδομένων (οικόπεδα και φυσικές περιοχές) στο χαρτογραφικό πρόγραμμα QGIS. Έπειτα, υπολογίσαμε τις εκτάσεις επικαλύψεων και άλλα στατιστικά δεδομένα.

Πλήθος επικαλύψεων vs πλήθος ξεχωριστών περιοχών

Ως ξεχωριστή φυσική περιοχή ορίζεται κάθε μοναδική περιοχή που διατηρεί ένα ξεχωριστό καθεστώς προστασίας. Συνολικά, η έρευνα βρήκε 111 ξεχωριστές φυσικές περιοχές που επηρεάζονται.

Αντιθέτως, ως επικάλυψη ορίζεται η κάθε φορά που ένα οικόπεδο εξορύξεων πατάει πάνω σε μια ξεχωριστή φυσική περιοχή. Ένα οικόπεδο μπορεί να επηρεάζει την ίδια περιοχή περισσότερες από μία φορές. Για παράδειγμα, ένα οικόπεδο μπορεί να «πατάει» την ίδια περιοχή Νατούρα 2000 σε δύο διαφορετικά σημεία της. Επιπλέον, μια φυσική περιοχή μπορεί να επηρεάζεται από περισσότερα οικόπεδα. Έτσι, το πλήθος των επικαλύψεων (131) είναι μεγαλύτερο από το πλήθος των ξεχωριστών φυσικών περιοχών (111). Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των περιοχών ΙΜΜΑ: Παρότι έχουμε μόνο 3 ξεχωριστές ΙΜΜΑ που επηρεάζονται (Ιονίου, Ελληνικής Τάφρου και Θρακικού), οι επικαλύψεις οικοπέδων - ΙΜΜΑ είναι 12, αφού κάποιες ΙΜΜΑ επικαλύπτονται από πολλά διαφορετικά οικόπεδα.

Έκταση επικαλύψεων

Πολλές φορές, ο ίδιος γεωγραφικός χώρος υπόκειται σε περισσότερα από ένα καθεστώτα προστασίας. Για παράδειγμα, μια περιοχή μπορεί να αποτελεί περιοχή Νατούρα 2000 και Εθνικό Πάρκο ταυτόχρονα. Εάν σε μια τέτοια περίπτωση μετρούσαμε δύο ξεχωριστές φυσικές περιοχές, το άθροισμα των δύο επιφανειών επικαλύψεων θα οδηγούσε σε διπλή καταμέτρηση έκτασης, αφού οι δύο περιοχές ταυτίζονται χωρικά (εν μέρει ή εξ ολοκλήρου). Για να αποφύγουμε διπλή καταμέτρηση έκτασης, χρησιμοποιήσαμε τη μέθοδο “dissolve”, δηλαδή προβάλαμε στον χάρτη το αποτύπωμα όλων των περιοχών και κατόπιν υπολογίσαμε την έκταση που αυτό καταλαμβάνει.

Έκταση επιρροής κάθε εταιρείας

Η έκταση επιρροής κάθε εταιρείας αφορά τις ιδιοκτήτριες εταιρείες και όχι τις διαχειρίστριες (operators). Στις περιπτώσεις που έχουμε περισσότερες από μία εταιρείες στη σύνθεση μετοχικού κεφαλαίου, η έκταση επικάλυψης για το ίδιο οικόπεδο μετράται διπλά.

Δημιουργία διαδραστικού χάρτη

Το σύνολο των δεδομένων και της ανάλυσής τους παρουσιάζεται στον διαδραστικό χάρτη. Είναι η πρώτη φορά που προστατευόμενες περιοχές και συγκεντρωτικές πληροφορίες για τα οικόπεδα εξορύξεων διατίθενται στο κοινό με τρόπο πραγματικά διαφανή. Πέρα από την πλοήγηση στα δεδομένα μέσω του χάρτη, μπορείτε να κατεβάσετε τα γεωχωρικά αρχεία εδώ.

Για τη δημιουργία του χάρτη χρησιμοποιήσαμε έναν συνδυασμό προγραμματιστικών μεθόδων και εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Αρχικά, μειώσαμε το μέγεθος των γεωχωρικών δεδομένων με τη χρήση του προγράμματος QGIS και το εργαλείο “simplify” (100 μ. με τον αλγόριθμο Douglas-Peucker), ώστε η διαδικτυακή εφαρμογή να λειτουργεί καλύτερα. Επιπλέον, δημιουργήσαμε αρχεία πινάκων με διάφορα είδη στατιστικών στοιχείων.

Τα τελικά αρχεία δόθηκαν στο Claude, ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ), το οποίο δημιούργησε την διαδικτυακή εφαρμογή. Κατόπιν, πήραμε τον κώδικα που προέκυψε μέσω του ΑΙ και τον επεξεργαστήκαμε περαιτέρω, βελτιώνοντας τη λειτουργικότητα και επιβεβαιώνοντας την ακρίβεια των δεδομένων.